|
صمد پورموسوي سلام عزیز ائلیاد. یازینیزدان تبریزین ایین آلدیم. (سورغو, کینایه و آییقلیق وار یازینیزدا.) بو منیم اوچون چوخ تانیش و دوغمادیر. آمما یازینین ایلک پاراقرافلاری آدامی نه قدر دارتیشمایا تحریک ائدیرسه سون پاراقرافی بیر او قدر سوسماغا چاغیریر. اونون اوچون سون پاراقرافدان باشقا بوتون بندلرینی دارتیشاجاغام. ایکی بولومده یازماغی دوشونورم. بعضیلرینی عمومی موخاطبه, بعضیلرینی سیزین یازینیزا. بیرینجیسی بیر ایکی "ترمین" اوسته آنلاشیلاشاق(بو کلمه نی لاله دوزلدیب. قارشیلیقلی بیر - بیرینی باشا سالماق یئرینه, ادبی موباحیثه لرده درده ده ییر...) ادبیات بیلیمی: ادبیاتین علمی لشمه سی دئییلدیر. بو حاقدا همت بی یازیب, منده قیساجا آرتیریرام. علم دئینده ذهن بیر باشا (science) دئدییمیز بللی بیر یئره گئدیر. بیلیم سوزو knowledge دئدیگیمیز "معلومات" یا بیلگی دئمکدیر و بیر آز داها کلی و عمومیدیر. دئمک "ادبیات بیلیمی", چوخ اوزاقلاردان باشلامیش گونوموزه قدر ادبیاتلا مشغول اولان بوتون ادبیاتچیلارین ادبی تجروبه لرینه دئییلیر. اگر میستیک ایناملارلا باخماساق بو تجروبه لر بیر بوتون اولاراق (هئچ بیر قوپوقلوق اولمادان, بیر بیریله تام ایلگیده اولاراق) یازیلی شکیلده اینسان ائولادینین اوخوجولارینا تانیشدیر. یعنی اگر وحی و معجزه نی چیخساق قالان هر بیر بیلیم (بورادا بوتون بیلیملری قصد ائدیرم) تاریخ بویو معین بیر سورج ایچینده هموژنیک بیر فضادا بیر بیرینی تکمیللتمیش, آردیجیللیقلا گونوموزه چاتمیشدیر. (ویل دورانتی اوخوماق بو حاقدا ذهنین قارماشیقلیغینی آرادان قالدیرار منجه) بیلدیگمیز کیمی بیلیمین وطنی یوخدور. اونون اوچون ده "دونیا ادبیاتی" تئریمی تام یئرلی اولاراق ایشله نیلیر. دونیا ادبیاتی دئینده زامانیندان آسیلی اولمایاراق, یئریندن آسیلی اولمایاراق, یاشادیغی دوورون یازی صنعتینه یییه لنمیش و اونا یئنی بیر معرفت آرتیران اوزل یازیچیلار قصد ائدیلیر. بو یازیچیلاری اویرنمک ادبیات فاکولته لرینین اساس ایشلریندندیر. یعنی یازیسیندا درین معرفت, دیل, آنالیز یا تحلیل گوجونو گورمک ایسته ین هر یازیچی بو قایناقلاری هم اوخویوب هم اوزللیکلرینی تانیمالیدیر. طبیعی کی یئرلی ادبیات نووعو ده وار. اونلاری دا اوخویوب اویره ننلر و یازانلار اوز ده یرلرینی داشییر. آمما او بیر باشقا مسئله دیر و بیزیم بوردا دانیشدیغیمیز دونیا ادبیاتینا آز داخلی وار. اصلینده بیزیم - بیر چوخ اولکه لر کیمی - یئرلی ادبیاتیمیز گوجسوز دئییلدیر. موسیقیمیز کیمی. آمما بو ایکی مسئله نی بیر بیرینه قاتماق اولماز. یعنی اگر هر هانسی بیر آلاندا بوتون دونیانی موخاطب گوروروکسه, دونیادا اولان (او آلان حاقدا) بیلگیلرین سون آخیمینا یئتمه لی ییک. (سون سطیرلرده یازدیغین موسیقی موباحیثه سینی بوردا ایزله.) آمما بو ایش نئجه مومکوندو؟ من قاباقکی یازیدا دا دئدیگیم کیمی بیرینجیسی باخیش آچیمیز ساغالمالیدیر. یعنی بو گونکو اولکه میزده اولان سیاسی, اقتصادی, علمی ... ذهنی آشوفته لیک بیزیم ده روحوموزا هوپمامالیدیر. باشقا اولکه لرده یاشانیلان, تجروبه اولونان, یازیلیب دئییلنلره , بیلیملره سرحد قویوب - بو غربدیر بو شرقدیر دئیه - اوز دوندرمه یین بیر آنلامی وار. آخماقلیق... گتیردییین مثال چوخ ماراقلیدیر. اگر موسابیقه میدانینی دونیا ادبیاتی, داشینیلان آغاجی ادبیات اثری و ایدمانچینی یازیچی توتساق بیر شئیلر اورتایا چیخار: بیز هله اویونا قاتیلا بیلمه میشیک. اویونا قاتیلماق اوچون اونون قایدالارینی اویرنمه لییک... (اویونا قاتیلماق ایسته ییریک می؟) ادبیاتدا بیرینجی لیک مسئله سی دارتیشیلمالی مووضو دئییل. من بوندان کئچیرم. آمما بیلیمه گلدیکده سوزوم چوخدور. بونو ایکینجی یازیمدا (واخت ایجابی) یازاجاغام. کیارستمی نین "گیلاس تامی" آدلی فیلمینده ماراقلی بیر کاراکتر وار. او تورکدور. سوروجونون دوشونجه خسته لیگینه دوچار اولماسینی ظن ائدیب, اونو اولومدن واز کئچمه یه تحریک ائتمک اوچون اوزون یول سوره سی بیر جوک دئییر: جانی نین هر یئریندن سانجی قوپان بیر خسته حکیمه گئدیر. سونوندا خسته نین جانی یوخ بارماغینین یارالی اولماسی اوزه چیخیر. منده مسئله نین باشقا یئرده اولدوغونو دوشونورم. مخملبافین, کیارستمی نین اودوللنمه سی یا بوخوفسکی نین دئدیگی سوز بیر خبری جومله دیر. مخملبافین یا کیاروستمی نین یا ... نه اوچون اودولندیکلری و نه اوچون تنقید اولدوغونو بیلمه ک بیلیمدیر. اینسانلاری(بوردا ادبیاتچیلاری) اودوللندیره بیلن یا تنقید ائده بیلن دیرلندیرمه سیستئمینی اویرنمک بیلیمدیر. مثلا هابرماسی دوشونمم اوچون هابرماسا قدر اوخومام گرکمیرمی؟ اوخوماسام طبیعی کی بویوک سهولره یول وئره جه یم. نرمین کمال امبئرتو ائکونو حضورا گوروب دینله یه دینله یه, اونون "موللیفین اولومو "حاقدا فیکرینه گولونج بیر آچیخلاما یازمیشدیر. نییه؟... بیلیم اولان یئرده سون سوز یوخدور, اولمایان یئرده سهو آنلاییشلار وار. استئتیکا حاقدا دارتیشماق دا بیلیم کیمی اوزون ایشدیر. سانیرام هله لیک باخدیغیمیز اوفوقلارین بیراستقامتده اولماسینی ساغلاییریق. بو دیرلی ایشدیر آمما آرزومدور بو سوره جی تئز بیتیریب یئنی مرحله لره آددیملایاق. (بیزیم ادبیاتدا یئنی مرحله نه دیر سیزجه؟ |